Rembrandt Kimdir? Hayatı ve Eserleri

Rembrandt Kimdir? Hayatı ve Eserleri

rembrandt - Rembrandt Kimdir? Hayatı ve Eserleri

Rembrandt, 1606-1669 tarihleri arasında yaşamış olan Hollandalı ressam, gravür ve baskı ustasıdır. Tam adı Rembrandt Harmenszoon van Rijn olup sanat dünyasında “Işığın ve gölgelerin ressamı” olarak da bilinir.

Rembrandt, 15 Temmuz 1606’da, Hollanda‘nın Leiden şehrinde, Cornelia ile Harmen Gerritsz’in sekizinci ve sondan bir önceki oğlu olarak dünyaya gelir. Babası Ren kıyısında bir yel değirmeninin sahibidir. Katolik kökenli aile, sonradan Kalvenciliğe yönelmiştir. Rembrandt önce Leiden’deki Latin Okulu’nda eğitime başlar, ancak derslerde sürekli resim çizdiği için sık sık ceza alır. Bunun üzerine 14 yaşında okuldan alınarak Jacob İsaaksz van Swanenburch’un resim atölyesine verilir.

Rembrandt resim eğitimi almaya başladığında, Avrupa’da tüm ressamlar Roma sanatı ile yakından ilgilenmekte ve ondan etkilenmektedir. Bu durum, Rembrandt’ın da resim üslubunu yakından etkiler.

Rembrandt, son resim eğitimini, 1624 yılında Amsterdam’da 6 ay süreyle, Pieter Lastmann’ın yanında alır.

1625′te, yani henüz 19 yaşında iken yeniden Leiden’e (Holanda) dönerek gravürcülükle uğraşan Rembrandt, artık profesyonel resim kariyeri için hazırdır. Resimlerine Lastmann’ın “incelikli resim” geleneğini ve İtalyan sanatının etkilerini yansıttığı görülür.

Rembrandt, Şubat 1628’de, Gerrit Dou’yu ilk öğrencisi olarak kabul eder. Dou, 1632 yılında Rembrandt Amsterdam’a taşınana kadar onun yanında kalır.

1628’de Constantijn Huygens‘in Rembrandt ile tanışmasıyla Rembrandt’ın hayatı bir hayli değişir. Huygens, Rembrandt ile dönemin diğer ressamı Lievens’in çalışmalarını çok beğenmektedir. Her iki ressama da farklı siparişler verir ve Rembrandt’ın saraydan sipariş almasını sağlar. Eserlerini uluslararası koleksiyonculara sunar.

1630′da Rembrandt’ın babası vefat eder. 1631’de neredeyse tüm çalışmalarını satarak büyük bir gelir elde eder. 1632’de ise bir daha dönmemek üzere Amsterdam’a taşınır ve oraya yerleşir.

Rembrandt, 1632 yılında, şu an Mauritshuis’te bulunan “Profesör Tulp’un Anatomi Dersi” (The Anatomy Lesson) adlı tablosunu resmeder. Resimde Dr. Tulp, sol kolu kesilmiş bir kadavrada tendonları göstermektedir. Masanın etrafında bunu izleyen yedi adam ise, tıp öğrencisi veya doktor değil, şehrin ileri gelenleridir. Tabloyla ilgili daha detaylı bilgileri aşağıdaki videodan izleyebilirsiniz.

Rembrandt, 22 Temmuz 1634′te varlıklı bir aileden gelen Saskia van Uylenburgh ile evlenince hayatının en şatafatlı dönemine girer. Etrafı, sanattan anlamayan ama tablolarına yüklü miktarda paralar ödeyen müşterilerle dolmuştur. 1935’te çift, Amstel kıyılarında bir eve taşınır. Burada eşinin çevresi, Huygens ile yakınlığı sayesinde resim kariyeri açısından hızlı bir yükselişe geçer.

Rembrandt tablolarının çoğunda eşi Saskia’yı model olarak kullanır (Örneğin “Samson’un Kör Edilmesi, 1636”; “Susanna Banyoda, 1636).

Rembrandt 1930’lu yıllarda atölyesinde çok sayıda öğrencisi ile kendisini tamamen resme verir.

Rembrandt, Amsterdam’da yaşadığı ilk on yıl sürekli ev değiştirir. Her seferinde daha geniş ve şık bir eve taşınan Rembrandt, 1939 yılında hayalindeki eve taşınır ve o dönemdeki iyi kazancı sayesinde evi satın alır.

1942 yılında “Amsterdam Keskin Nişancılar Loncası”nın siparişi üzerine “Gece Nöbeti” adı ile bilinen ve Yüzbaşı Frans Banning Cocq’un milis kuvvetini resmettiği tabloyu yapar. Rembrandt’ın en büyük ölçekli bu tablosuyla ilgili detaylı bilgileri aşağıdaki videodan izleyebilirsiniz.

Rembrandt’ın şatafatlı dönemi, annesinin ölümü üzerine ve 14 Haziran 1642’de Saskia’nın ölümünden sonra gittikçe kötüleşir. Dokuz aylık oğlu Titus ile başbaşa kalan Rembrandt, bir süre sonra oğluyla ilgilenmesi için evine aldığı Geertje Dircx ile ilişki yaşamaya başlar. Bu evlilik dışı ilişki Rembrandt’ın ününe leke sürdüğü gibi, ayrıca bu dönemde Rembrandt dinden olabildiğince uzaklaşmış ve gereksiz harcamalar yapan bir adamdır. Bu durum bazı dostlarının kendisini terk etmesine ve çevrede kınanmasına yol açar. Geertje Dircx 24 Ocak 1648’de yazdığı vasiyetinde Titusu tek varisi olarak yazar. Saskia’nın mücevherleri de mirasa dahildir. Bundan bir süre sonra ise Rembrandt’ın, 25 yaşındaki Hendrickje Stoffels isimli dadı ile ilişki yaşadığı ortaya çıkınca, Geertje Dircx, Rembrandt’ın kendisine evlilik vaadinde bulunduğunu ancak yerine getirmediğini belirterek dava açar. Mahkeme Rembrandt’ı suçsuz bulur ancak Geertje Dircx‘e yıllık 200 gulden para ödemesine karar verir. Ardından Rembrandt ise Geertje Dircx‘e Saskia’nın mücevherlerini rehine koymakla karşı dava açar. 1649’da sonuçlanan davada Geertje Dircx, suçlu bulunur ve ıslahevine girer. Ancak Rembrandt yıllık 200 gulden ödemeye devam edecektir.

Rembrandt‘ın Hendrickje Stoffels ile yaşadığı ilişki mutlu ve uzun solukludur. Hatta resmettiği pek çok tablosunda (Örneğin “Davut’un Karısı Batşaba”, Yıkanan Kadın) model olarak Hendrickje‘i kullanır. “Hendrickje Stoffels Flore Kılığında” adlı tablosuyla ise sevgilisini ölümsüzleştirir. Rembrandt Hendrickje Stoffels ile oldukça mutlu olsa da ölen eşi Saskia’nın vasiyetinden olmamak için asla evlenmez (Saskia da vasiyetinde Rembrandt’ın yeniden evlenmesi halinde mirasın yarısını almayacağı şartını koşmuştur).

1653 yılında ünlü “Homer Büstü ve Aristo” isimli tabloyu resmeder. Ünlü tablolarından biri olan bu eseri hakkında aşağıdaki videoyu izlemelisiniz.

Rembrandt’ın 1654’te Hendrickje’den Comelia adında bir kızı dünyaya gelir. Bu dönemde Rembrandt’ın işleri iyi gitmemekte, kendisine verilen çoğu sipariş iptal edilmektedir. Bunun üzerine 1656’da toplam 363 kalem malını 600 gulden gibi düşük bir meblaya satmak zorunda kalır. Şubat 1658’de ise evini açık artırmaya çıkarır.

1663 yılında Hendrickje‘nin, 1668 yılında ise oğlu Titus’un vefat etmesi üzerine Rembrandt tamamen yıkılır ve hayat küser. Yanında artık Comelia ile ihtiyar bir hizmetçiden başka kimse kalmamıştır. Titus’un karısı Madeleine van Loo (Saskia’nın kız kardeşinin yeğeni) da bir kız çocuğu dünyaya getirdikten sonra hayata veda eder. Bu dönemde özellikle yurt dışında resimleri yeniden ilgi görmeye ve artan fiyatlarda satın alınmaya başlanmıştır. Ancak bu gelişme ressamın maddi durumunu kurtarmaz ve Saskia’nın mezarını satmak zorunda kalır.

Bu acı dolu hayat sonunda Rembrandt, 1669 yılının 3 Ekim akşamı ekmek, şarap ve peynirden oluşan akşam yemeğinden sonra, bir süre resmettiği kendi ihtiyarlık portresini seyreder ve uykuya dalar. Bu uykudan hiç uyanmayan Rembrandt, basit bir cenaze töreniyle toprağa verilir.

Işığın ve gölgelerin ressamı Rembrandt, yaşamı boyunca değeri hiç anlaşılamamış ustalardan birisidir. Öldüğü günlerde, ona, sanatının modası geçmiş bir ihtiyar gözüyle bakılır. Sanatı 19. yüzyılın sonlarına kadar küçümsenmiş, hatta inkar edilmiştir. Fakat Hollanda müzeleri dışındaki Paris, Viyana, Dresden, Münih, Londra, Berlin ve Leningrad müzelerinde bulunan yapıtları, yeni bilgilerin ışığında incelenmeye alınmış ve ancak 19′uncu yüzyıl sonlarında büyüklüğü ve ustalığı anlaşılıp kabul edilmiştir.

Rembrandt, ton ve nüans üzerinde en büyük ustadır. İnsanların değişik ruh hallerinin portrelerle ifadesinde o zamana kadar ulaşılmamış bir ustalık göstermiştir. Kendisinden sonra gelen Goya, Daumier, Munch, Soutine ve Rouault gibi ünlü ressamlara büyük etkisi olmuştur. “Işık-gölge” tekniğini ilk ve en mükemmel kullanan ressamdır. Kırmızı rengin tüm tonlarına, gerçek değerini veren ilk ustadır. Çevresinde yaşayan tipleri mitoloji kahramanları, tarihsel kişiler olarak resmetmekle de kendi döneminin, en gerçekçi ressamı olduğunu göstermiştir.

Önemli Eserleri ve Sergilendikleri Yerler (Krononolojik)

  • 1625, Aziz Stephanos’un Şehit Edilişi, Musée des Beaux-Arts, Lyon.
  • 1625, Davud’un Saul’a Golyat’ın Kellesini Sunuşu, Güzel Sanatlar Müzesi, Basel.
  • 1626, Anna’nın Tobit Tarafından Çocuğu Çalmakla Suçlanışı, Devlet Müzesi, Amsterdam.
  • 1626, Melek ve Peygamber Balam, Musée Cognacq-Jay, Paris.
  • 1626, Kitabı Mukaddes’ten Kostümlerle Konser, Devlet Müzesi, Amsterdam.
  • 1627, Zengin Budalanın Öyküsü, Devlet Müzesi, Berlin.
  • 1627, Zindandaki Havari Paulus, Devlet Galerisi, Stuttgart.
  • 1628, Kendi Portresi, Devlet Müzesi, Amsterdam.
  • 1628, İki Bilge Sohbetlerinde Aziz Petrus ve Aziz Paulus’u Tartışıyor, Victoria Ulusal Galerisi, Melbourne.
  • 1628, İsa’nın Tapınağa Getirilişi, Güzel Sanatlar Müzesi, Hamburg.
  • 1629, Kendi Portresi, Mauritshuis, Lahey.
  • 1629, Ateşin Önünde Uyuyan Yaşlı Adam, Sabauda Galerisi, Torino.
  • 1629, Yahuda’nın Otuz Gümüş Akçeyi Geri Getirişi, Özel Koleksiyon, İngiltere.
  • 1629, Kayalığa Bağlanmış Andromeda, Mauritshuis, Lahey.
  • 1629-30, Samson’un Delilah Tarafından Ele Verilişi, Devlet Müzesi, Berlin.
  • 1630, Ressamın Babası, Ashmolean Müzesi, Oxford. Suluboya çalışması olup ressamın babasına ait olduğu düşünülen tek portredir.
  • 1630, Peygamber Yeremya Kudüs’ün Yokoluşunun Yasını Tutuyor, Amsterdam Devlet Müzesi.
  • 1630, Dua Eden Yaşlı Kadın, Saray Galerisi, Salzburg. Resimdeki model, ressamın annesidir.
  • 1630, Kürk Şapkalı Yaşlı Adam, Tirol Ulusal Müzesi, Innsbruck. Resimdeki model, ressamın babasıdır.
  • 1631, Azize Anne Olarak Ressamın Annesi, Devlet Müzesi, Amsterdam.
  • 1631, Amsterdamlı Tüccar Nicolaes Ruts, Frick Koleksiyonu, New York.
  • 1631, Altın Zincirli Yaşlı Bir Adamın Portresi, Sanat Enstitüsü, Chicago.
  • 1632, Soylu Esir, Metropolitan Sanat Müzesi, New York.
  • 1632, Yelpaze Tutan Genç Kadın, Devlet Güzel Sanatlar Müzesi, Stockholm. Bu resimdeki model, ressamın kız kardeşidir.
  • 1632, İşlemeli Elbiseli Genç Kadın, Pinacoteca di Brera, Milano.
  • 1632, Doktor Tulp’un Anatomi Dersi (The Anatomy Lesson), Mauritshuis.
  • 1632-33, İsa’nın Çarmıhtan İndirilişi, Eski Pinakotek, Münih.
  • 1633, Fırtınada İsa ve Havarileri, İsabella Stewart Gardner Müzesi, Boston.
  • 1633, Sandalyeden Kalkan Bir Adamın Portresi, Taft Müzesi, Cincinnati.
  • 1633, Duvak Takmış Saskia, Devlet Müzesi, Amsterdam.
  • 1633, Hasır Şapkalı Saskia, Desen Galerisi, Berlin. Desen çalışması.
  • 1633, Yelpaze Tutan Genç Bir Kadının Portresi, Metropolitan Sanat Müzesi, New York.
  • 1633, Çarmıhın Dikilişi, Eski Pinakotek, Münih.
  • 1633, Ester Ahasverus’la Konuşmaya Hazırlanıyor, Kanada Ulusal Galerisi, Ottawa.
  • 1633, Gemi Mühendisi ve Karısı, Kraliyet Koleksiyonu, Buckingham Sarayı, Londra.
  • 1634, Kutsal Aile, Eski Pinakotek, Münih.
  • 1634, Maarten Soolmans, Rothscild Koleksiyonu, Paris.
  • 1634, Oopjen Coppit, Rothscild Koleksiyonu, Paris.
  • 1634, Çiçek Tanrıçası Flora Olarak Saskia, Ermitaj Müzesi, Petersburg.
  • 1634, Papaz Johannes Elison, Güzel Sanatlar Müzesi, Boston.
  • 1634, Artemis ya da Sophonisba, Museo Nacional del Prado, Madrid.
  • 1634, Aechje Claesdr. Presser’in Portresi, Ulusal Galeri, Londra.
  • 1634, Diana Yıkanırken, Wasserburg Anholt Müzesi, Anholt.
  • 1634, Rembrandt’ın Boyunduruklu Portresi, Uffizi Galerisi, Floransa.
  • 1635, Şapkalı Saskia, Devlet Müzesi, Resim Galerisi, Kassel.
  • 1635, Saskia’yla Kendi Portresi, Resim Galerisi, Dresden.
  • 1635, Saskia Tüylü Şapkasıyla Gülümsüyor, Resim Galerisi, Dresden.
  • 1635, Doğulu Kostümü Giymiş Bir Adamın Başı, Devlet Müzesi, Amsterdam.
  • 1635, Samson Kayınpederini Tehdit Ediyor, Devlet Müzesi, Berlin.
  • 1635, Baltazar’ın Şöleni, Ulusal Galeri, Londra.
  • 1635, Leonardo da Vinci’nin “Son Yemek” Adlı Eserinin Kopyası, Desen Galerisi, Berlin.
  • 1635, Ganymedes’in Kaçırılışı, Resim Galerisi, Dresden.
  • 1635, Melek İbrahim’in İshak’ı Tanrıya Kurban Etmesini Engelliyor, Ermitaj Müzesi, Petersburg.
  • 1636, Sancaktar Olarak Kendi Portresi, Özel Koleksiyon, Paris.
  • 1636, İşte İnsan, Oyma Baskı, Ulusal Galeri, Londra.
  • 1636, İsa’nın Göğe Yükselişi, Eski Pinakotek, Münih.
  • 1636, Samson’un Kör Edilişi, Stadel Sanat Enstitüsü, Frankfurt.
  • 1636, Taş Köprülü Manzara, Devlet Müzesi, Amsterdam.
  • 1637, Polonyalı Kostümü Giymiş Bir Adamın Portresi, Ulusal Sanat Galerisi, Washington.
  • 1638, Samson’un Düğün Şöleni, Resim Galerisi, Dresden.
  • 1639, İsa’nın Dirilişi, Eski Pinakotek, Münih.
  • 1639, İsa’nın Mezara Konması, Eski Pinakotek, Münih.
  • 1639, Ölü Tavuzkuşları ve Küçük Kız, Devlet Müzesi, Amsterdam.
  • 1639, Balaban Kuşuyla Kendi Portresi, Resim Galerisi, Dresden.
  • 1640, 34 Yaşındaki Kendi Portresi, Ulusal Galeri, Londra. 
  • 1640, Cornelis Anslo’nun Portresi, Çizim, British Museum, Londra.
  • 1640, Ülkenin Bütünlüğü, Boymans van Beuningen Müzesi, Rotterdam.
  • 1641, Agatha Bas’ın Kocası Nicolaes van Bambeeck’in Portresi, Kraliyet Güzel Sanatlar Müzesi, Brüksel.
  • 1641, Agatha Bas’ın Portresi, Kraliyet Koleksiyonu, Buckingham Sarayı, Londra.
  • 1641, Mennonit Papaz Cornelis Anslo, Devlet Müzesi, Berlin.
  • 1641, Kırmızı Çiçekli Saskia, Resim Galerisi, Dresden. 
  • 1642, Gece Nöbeti, Devlet Müzesi, Amsterdam.
  • 1642, Davut’la Yonatan’ın Vedalaşması, Ermitaj Müzesi, Petersburg.
  • 1644, Zinayla Suçlanan Kadın, Ulusal Galeri, Londra.
  • 1645, Yatakta Bir Kadın, İskoçya Ulusal Galerisi, Edinburgh.
  • 1645, Taş Kürsüye Yaslanmış Bir Kız, Dulwich Resim Galerisi.
  • 1645, Meleklerle Kutsal Aile, Ermitaj Müzesi, Petersburg.
  • 1645, Çobanların Tapınması, Eski Pinakotek, Münih.
  • 1645, Geceleyin Kutsal Aile, Devlet Müzesi, Amsterdam.
  • 1646, Bir Kediyle Kutsal Aile, Devlet Müzesi, Resim Galerisi, Kassel.
  • 1650, Yel Değirmenli Manzara, Albertina Koleksiyonu, Viyana.
  • 1651, Penceredeki Genç Kız, Devlet Güzel Sanatlar Müzesi, Stockholm.
  • 1652, Nicolaes Bruyningh’in Portresi, Devlet Müzesi, Resim Galerisi, Kassel.
  • 1652, Hendrickije Stoffels, Musée du Louvre, Paris.
  • 1652, Şiirlerini Okuyan Homeros, Six Koleksiyonu, Amsterdam.
  • 1652, Kendi Portresi, Sanat Tarihi Müzesi, Viyana.
  • 1652, 7 Temmuz 1652 Yangınının Ardından Eski Belediye Sarayının Enkazı, Rembrandthuis, Amsterdam.
  • 1653, Homeros’un Büstünün Önünde Aristoteles, New York Metropolitan Sanat Müzesi.
  • 1654, Jan Six’in Portresi, Six Koleksiyonu, Amsterdam.
  • 1654, Batşeba Yıkanırken (Hendrickije Stoffels), Ulusal Galeri, Londra.
  • 1654, Batşeba Kral Davut’un Mektubuyla, Musée du Louvre, Paris.
  • 1654, Floris Soop’un Sancaktar Olarak Portresi, New York Metropolitan Sanat Müzesi.
  • 1654-56, Kürk Paltolu Bir Adamın Portresi, Güzel Sanatlar Müzesi, Boston.
  • 1655, Çalışma Masasında Titus, Boymans van Beuningen Müzesi, Rotterdam.
  • 1655, Kesilmiş Sığır, Musée du Louvre, Paris.
  • 1655, Zırhlı Adam, Şehir Resim Galerisi, Glasgow.
  • 1655, Gérard de Lairesse, Metropolitan Sanat Müzesi, New York.
  • 1655-56, Uyuyan Genç Bir Kadın (Hendrickije Stoffels), British Museum, Londra.
  • 1656, Saul’un Önünde Harp Çalan Davud, Mauritshuis, Lahey.
  • 1656, Bir Ağaç Altındaki Dört Doğulu, British Museum, Londra, Bir Hint minyatürünün kopyası.
  • 1656, Yakub’un Yusuf’un Oğullarını Kutsaması, Kassel Devlet Müzesi Resim Galerisi.
  • 1656-57, Penceredeki Kadın, Devlet Müzesi, Berlin.
  • 1657, Kendi Portresi, İskoçya Ulusal Galerisi, Edinburg.
  • 1657, Çiçek Tanrıçası Flora Olarak Hendrickije, Metropolitan Sanat Müzesi, New York.
  • 1658, Ressamın Oğlu Titus, Wallace Koleksiyonu, Londra.
  • 1658, Kitap Okuyan Titus’un Portresi, Sanat Tarihi Müzesi, Viyana.
  • 1659, Yasa Levhalarını Kıran Musa, Devlet Müzesi, Berlin.
  • 1660, Bir Katibe Yazı Yazdıran Homeros, Devlet Güzel Sanatlar Müzesi, Stockholm.
  • 1660, Hendrickije Stoffels, Metropolitan Sanat Müzesi, New York.
  • 1660, Titus’un Şapkalı Portresi, Musée du Louvre, Paris.
  • 1660, Keşiş Gibi Giyinmiş Titus’un Portresi, Devlet Müzesi, Amsterdam.
  • 1660, Ahasverus ve Haman Ester’in Şöleninde, Puşkin Müzesi, Moskova.
  • 1660, Aziz Petrus’un İnkarı, Devlet Müzesi, Amsterdam.
  • 1660, Yakub’un Melekle Güreşi, Devlet Müzesi, Berlin.
  • 1661, Julius Civilis’in Planı, Devlet Güzel Sanatlar Müzesi, Stockholm.
  • 1662, Birlik Üyeleri ya da Çuhacılar Loncası Üyelerinin Portresi, Devlet Müzesi, Amsterdam.
  • 1663, Homeros, Mauritshuis, Lahey.
  • 1663, Frederick Rihel’in At Üstünde Portresi, Ulusal Galeri, Londra.
  • 1664, Lucretia’nın İntiharı, Ulusal Sanat Galerisi, Washington.
  • 1665, Evlilik Tanrıçası Luno, Armand Hammer Koleksiyonu, Los Angeles.
  • 1665, Haman’ın Kendi Ölümünü Görmesi, Ermitaj Müzesi, Petersburg.
  • 1665, Karanfil Tutan Bir Kadının Portresi, Metropolitan Sanat Müzesi, New York.
  • 1666, Lucretia’nın İntiharı, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Minneapolis.
  • 1667, Yahudi Gelini, Devlet Müzesi, Amsterdam.
  • 1668, Pandantifli Kendi Portresi, Uffizi Galerisi, Floransa. 
  • 1668, Savurgan Oğulun Dönüşü, Ermitaj Müzesi, Petersburg.
  • 1669, Tapınaktaki Çocuk İsa ve Simeon, Devlet Güzel Sanatlar Müzesi, Stockholm.
  • 1669, Kendi Portresi, Ulusal Galeri, Londra.
  • 1669, Kendi Portresi, Mauritshuis, Lahey.
  • 1669, Gülerken Kendi Portresi, Wallraf Richartz Müzesi, Köln.

Kaynaklar ve İleri Okuma

  • Artbook Rembrandt, Büyük Felemenk Usta, 2000, Çeviren: Serkan Uzun, Dost Kitabevi, Ankara.
  • Gombrich, E. H., Sanatın Öyküsü, Üçüncü Baskı, 2002, Remzi Kitabevi, İstanbul.
  • Rembrandt – 500 Görsel Eşliğinde Yaşamı ve Eserleri, Yazar: Rosalind Ormiston, Çevirmen: Mehmet Barış Albayrak, İş Bankası Kültür Yayınları
  • Alev Tarar Hasanoğlu, Barok Çağ ve İçindeki Işık Rembrandt, 1996, Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Resim-İş Eğitimi Anabilim Dalı

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir